Tưởng rằng biết voi

Tôi đã thấy voi một vài lần trong sở thú.

Tôi tưởng rằng như vậy là tôi đã biết con voi.

Nhưng dường như không phải vậy. Nói giống như thầy bói xem voi thì có vẻ chính xác hơn.

Cái mà tôi gọi là con voi có lẽ chỉ là tập hợp những thông tin thu thập được qua mắt nhìn, tai nghe, mũi ngửi, tay sờ, được não dựng lại thành những hình ảnh và âm thanh.

Chẳng lẽ con voi lại chỉ là một tập hợp thông tin đơn thuần vậy sao?

Tôi cho rằng cái mà tôi có thể biết được về con voi thông qua các giác quan của mình chỉ là một giọt nước còn những điều tôi còn chưa biết về con voi thì nhiều như đại đương.

Những gì tôi biết về mình cũng như tất cả các thứ khác trên đời này cũng vậy. Ở một góc độ nào đó có thể nói chúng là những sản phẩm của giác quan và tâm trí, là sự phóng chiếu của thực tế chứ không phải là thực tế như tôi tưởng.

Từ những mảnh vỡ thông tin, những sự phóng chiếu đó tôi dựng nên những sự vật, hiện tượng và đặt tên cho chúng hay gọi theo cái cách mà người ta vẫn gọi.

Cái mà tôi biết về con voi qua mắt nhìn phải chăng là hình ảnh thu được trong võng mạc, và hình ảnh đó như thế nào thì phụ thuộc vào điều kiện ánh sáng, góc nhìn, khả năng xử lý ánh sáng của mắt tôi, khả năng xử lý thông tin của não tôi, điều kiện, trạng thái mà não của tôi xử lý tại thời điểm thu nhận thông tin và vô vàn các yếu tố nữa mà tôi chưa biết được? Cái mà tôi biết về con voi qua tai nghe phải chăng là phụ thuộc vào mức độ dao động không khí, độ mẫn cảm của màng nhĩ, khả năng xử lý thông tin tiếng động của não….?

Như vậy những gì tôi biết được về con voi không những là rất ít mà còn phụ thuộc vào vô vàn yếu tố mà sự thay đổi của bất kỳ yếu tố nào cũng làm ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.

Dựa trên những thông tin ít ỏi, phụ thuộc vào vô vàn yếu tố và luôn thay đổi đó tôi dựng nên một thứ gọi là con voi. Rất có thể khi áp suất không khí thay đổi thì tiếng voi gầm mà tôi nghe được sẽ khác. Rất có thể khi điều kiện không khí thay đổi thì màu sắc con voi tôi nhìn thấy sẽ khác. Và khi mắt tôi có thể nhìn thấy nhiều mầu sắc hơn, như mắt tôm chẳng hạn, hay tai tôi có thể thính hơn, như tai chó chẳng hạn, thì tất nhiên khi đó cái mà tôi gọi là con voi sẽ khác.

Như vậy dường như là mỗi người có một con voi của riêng mình tuỳ theo hệ thống tiếp nhận và xử lý thông tin của từng người. Giống như những máy ảnh khác nhau thì cho ra những hình ảnh khác nhau về cùng một vật. Nếu người đó thấy cái bàn màu xanh đậm thì nó là như vậy; nếu tôi thấy cái bàn màu xanh nhạt thì nó là như vậy. Tôi thực sự không thể nói được một cách chắc chắn cái gì đang diễn ra nhưng dường như cái mà mỗi người nhận thức được là khác nhau. Và như vậy mỗi người đều sống riêng trong thế giới nhận thức của mình.

Người khác ăn thì tôi không thể cảm thấy no. Tôi không thể nhìn thấy cái mà người đó nhìn thấy. Tôi không thể nghe thấy cái mà người đó nghe thấy. Tôi không thể sờ thấy cái mà người đó sờ thấy…..

Vì vậy không có cơ sở gì cho tôi tranh luận với bất kỳ ai về bất cứ vấn đề gì.

Cũng không có có cơ sở gì để tôi cho rằng cái mình nhìn thấy, nghe thấy, sờ thấy,… nghĩ thấy là đúng và người khác phải theo.

Nhiều lắm thì tôi chỉ có thể cung cấp những thông tin mình có. Nhưng thông tin về một người nào đó thì không phải là người đó. Thông tin về sự vật, hiện tượng nào đó thì không phải là sự vật hiện tượng đó. Vậy nếu ai đó hỏi tôi về voi thì tôi chỉ có thể nói những gì tôi biết về voi chứ tôi không thể nói voi là gì.

Nếu ai đó hỏi tôi về tôi thì tôi chỉ có thể nói những gì tôi biết về tôi chứ tôi không thể nói được tôi là ai.

Sau một thời gian quen ai đó tôi tập hợp những thông tin lại và đi đến kết luận đó là một người tốt. Rồi một hôm tôi thấy người đó làm một việc mà tôi cho là xấu, là không thể chấp nhận được, chẳng hạn lừa người khác. Cái hành động đó không phù hợp với cái hình ảnh mà tôi đã dựng nên về con người đó và do vậy tôi thất vọng.

Kinh nghiệm của tôi với cái xe máy là nó có thể giúp tôi đi nhan hơn là đi bộ. Rồi một hôm tôi dắt xe ra đạp và nó gãy mất cái cần đạp, không thể nổ máy được thế là bực bội. Bởi cái sự việc xảy ra không phù hợp với những gì tôi biết về cái xe và sự kỳ vọng vào nó. Nếu tôi không biết gì về cái xe và không có kỳ vọng thì chắc sự bực bội chẳng xảy ra.

Những gì tôi biết về cái xe là rất ít và có thể sẽ mang lại một số gợi ý nhỏ nhoi nào đó cho những việc sẽ xảy ra với nó vậy mà tôi lại cư xử như thể tôi đã biết tất cả mọi thứ về cái xe.

Sau một số việc tôi đi đến kết luận tôi là người thành công và cảm thấy tự hào. Sau một số việc tôi đi đến kết luận tôi là người thất bại và cảm thấy tự ti. Khi kết luận thì dường như tôi đã bỏ qua hàng tỉ các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Việc lắp ghép, kết nối những thông tin mình thu nhận được qua các giác quan để xây dựng nên những hình ảnh, từ đó có những dự đoán về những gì sẽ xảy ra mang lại nhiều ích lợi trong cuộc sống hàng ngày. Nó mang lại nhiều lợi ích đến nỗi làm tôi lầm tưởng giữa sản phẩm của sự liên kết, kết nối với sự vật hiện tượng, giữa những cái mà đầu óc mình xây dựng nên với thực tại.

Chẳng phải tất thảy những gì đang xảy ra và sẽ xảy ra đều là những thứ tôi chưa từng biết? Chẳng qua chỉ là do một số thông tin thu nhận được từ những gì đã xảy ra mà tôi có ảo tưởng rằng tôi đã biết những gì đã xảy ra và đang xảy ra.

Tôi có thể lựa chọn sống trong thế giới nhỏ xíu được dựng nên bởi những thứ mà tôi cho rằng tôi biết hay bước ra ngoài mênh mông bao la của cái chưa biết.

Lê Đức Tân

Đọc thêm

Để có thể nhìn rõ

20/5/2013

Đang lái xe mà tâm trí lại nghĩ đến chuyện hôm qua, chuyện ngày mai, chuyện người kia chửi mình, người này khen mình, rồi bực bội, rồi vui mừng, ấy thì dễ đâm vào người khác hoặc đi qua nhà mình rồi mà không biết.

Mắt vẫn mở, vẫn nhìn đường mà dường như không thấy. Ấy bởi vì tâm động làm che mờ mắt.

Ngồi trong lớp học mà tâm nhảy tót ra bên ngoài cửa sổ nơi bạn bè đang chơi ấy thì tai vẫn dỏng mà thầy gọi đứng lên hỏi thầy vừa nói gì thì chẳng biết. Ấy bởi vì tâm động làm che mất tai.

Chừng nào mà tâm còn động thì chừng đó ta còn chưa thể nhìn rõ mọi việc. Muốn nhìn cho rõ, nghe cho trọn thì tâm phải an. Tâm ta hầu như chưa bao giờ an (có lẽ trừ khi trong giấc ngủ say.) Bởi vậy nên nhìn mọi việc chưa thấy thực sự rõ ràng. Nhìn chưa rõ thì giải quyết không thể rốt ráo.

Chính vì vậy các bậc hiền triết xưa nay đều hướng vào việc an tâm. Có an tâm thì mới nhìn rõ chân tướng sự việc, đâu là thật đâu là hư. Thấy rõ bản chất của các sự vật hiện tượng rồi thì bài toán cuộc đời coi như nằm trong lòng bàn tay.

Phật Thích Ca là một bậc hiền triết như vậy. Ba chân kiềng của đạo Phật là giới, định, tuệ. Tuệ là trí tuệ, định là tâm an định, giới là không làm một số điều như sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, dùng chất gây nghiện…

Bởi muốn có trí tuệ thì tâm phải an định, muốn tâm an định thì phải giữ giới. Đã sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, dùng chất gây nghiện rồi thì làm sao tâm an được?

Một số phương pháp khác cũng giúp tâm an như thiền định hay tụng kinh, niệm phật…

Khi hồ nước đã hết động, bụi bẩn đã lắng xuống thì ta có thể nhìn rõ mọi thứ trong hồ.

Khi tâm đã an, ngọn đèn trí tuệ đã được thắp sáng thì ta có thể quán xét mọi việc trong đời một cách rõ ràng.

 Lê Đức Tân

Đọc thêm

Tự do và nô lệ

Khi mới sinh ra, tôi chẳng cần gì nhiều mà vẫn vui sướng.

Đầu tiên chỉ là ăn và ngủ, rồi một vài thứ đồ chơi đơn giản.

Càng lớn thì càng cần nhiều thứ.

Nói cách khác là sự vui sướng của tôi càng lệ thuộc nhiều thứ.

Không có cái này thì buồn chán, không có cái kia thì khó chịu.

Cái này thay đổi thì bực bội, cái kia thay đổi thì thất vọng.

Mọi thứ luôn thay đổi mà tâm ý thì luôn muốn níu kéo những gì hay, những gì đẹp và rời xa những gì xấu, những gì dở.

Tôi thích câu nói ‘tự do là sẵn sàng đón nhận mọi thứ.’

Khi ta sẵn sàng đón nhận mọi thứ, dù hay dù dở, dù là chuyện gì xảy ra thì ta không còn bị lệ thuộc vào chúng.

Càng sẵn sàng đón nhận mọi thứ tôi càng thấy cuộc sống thoải mái, dễ chịu, nhẹ nhàng.

Và càng thoải mái, dễ chịu tôi thấy mình càng dễ đón nhận mọi chuyện xảy ra.

Như là một vòng xoáy ngày càng đưa mình đến tự do hơn, hạnh phúc hơn.

 Lê Đức Tân

Đọc thêm

Môi trường bên trong

Ai cũng muốn được sống trong một bầu không khí trong lành. Nếu Hà Nội, Sài Gòn ô nhiễm thì người ta có thể đi Tây Nguyên, Tây Bắc những nơi ít bị công nghiệp hóa, hiện đại hóa phá hủy hơn và người ta có thể vươn vai mà hít căng lồng ngực chứ không phải “rọ” mình vào trong chiếc khẩu trang cả ngày.

Nhưng khi môi trường bên trong chính bản thân mình bị ô nhiễm thì người ta có thể đi đâu, về đâu?

Tham lam, ganh ghét, đố kỵ, giận, thù hận, buồn phiền….cũng giống như rác rưởi. Những khi lòng mình không có những thứ rác này tôi thấy khoan khoái, dễ chịu như đang tận hưởng bầu không khí trong lành ở một miền quê nào đó. Đó phải chăng là hạnh phúc?

Tôi không biết đích xác hạnh phúc là gì nhưng chắc chắn khi ngôi nhà tâm hồn còn đầy rác, môi trường bên trong còn ô nhiễm thì không thể có hạnh phúc được.

Tôi nghĩ những tình cảm trên , cũng giống như rác, có muốn tránh cũng không được. Yêu, ghét, giận, hờn…tự nhiên đến, lẻn vào nhà mình lúc nào không biết.

Có thể người ta không thể lựa chọn khi những tình cảm trên nảy sinh nhưng rõ ràng người ta hoàn toàn có thể lựa chọn nên để nguyên như vậy hay nên dọn dẹp như hàng ngày người ta vẫn quét nhà.

Hơn 1/3 cuộc đời tôi đã sống trong ngôi nhà tâm hồn của mình mà không bao giờ biết quét, dọn;  Tệ hơn, tôi còn nhiệt thành tha rác về nhà.

Tôi ghét, tôi giận, tôi căm thù, tôi ghen tức với người này, người nọ và cho rằng họ đáng như thế, rằng đó là một thái độ đúng đắn.

Tôi không hề nhận ra rằng ghét một người nào đó là đồng nghĩa với việc làm ô nhiễm tâm hồn mình, là không khác gì tha rác vào nhà.

Có thể là thằng cha đó đáng ghét thật nhưng còn mình thì sao? Liệu có đáng không khi mình bị chính bản thân mình  đối xử như thùng đựng rác?

  

Quả đúng như lời phật dạy: ”Kẻ thù lớn nhất của đời người là chính mình!”

Bản thiền quán Visuddhi Magga viết: “Khi tức giận ai, bạn có thể hoặc không làm kẻ đó đau khổ, nhưng điều chắc chắn trước mắt là chính bạn khổ”. “Trong cơn tức giận, bạn muốn kẻ đó phải khổ và điều này tương tự như bạn nhặt lên một cục than hồng đang cháy bỏng hoặc một cục phân hôi thối, như thế trước tiên chính bạn bị bỏng hoặc chính bản thân bạn bốc mùi. Ôi, còn ai ngốc nghếch hơn bạn nữa chứ!”.

Tôi đã không biết rằng chính tôi, chứ không phải ai khác, đã làm ô nhiễm, hủy hoại môi trường sống của bản thân (và tin rằng đó là một việc làm đúng đắn. Thật là kỳ lạ!)

Tôi thấy mình không bằng một đứa con nít.  Con nít buồn đó rồi lại vui ngay. Khóc chưa ráo nước mắt đã thấy cười toe toét. Hai đứa vừa mới đánh nhau om xòm phút trước, phút sau thấy dung dăng dung dẻ đi chơi với nhau.Tâm chúng như bầu trời xanh trong, một chút gợn mây qua rồi trời lại xanh như muôn đời nay nó vẫn thế;

Người lớn thì không thế. Những chuyện đã qua lâu rồi mà còn cứ giữ lại như ao tù nước đọng. Người lớn lưu trữ lại từ ngày này qua ngày khác những buồn đau, khổ não, những mối thù truyền kiếp, những phân biệt đây là “thằng đáng khinh”, kia là “con đáng ghét,” ghim trong tâm, khắc trong não mối nhục này, sự bất công nọ. Cứ thế mỗi ngày người ta lại tích trữ thêm những mầm bệnh cho chính bản thân mình và những người xung quanh.

Sao không như trẻ  mỗi ngày thức dậy với một tâm hồn trong trẻo và tinh khôi, bao nhiêu hỉ nộ, ái, ố ngày hôm qua bay vèo đâu hết?

Ở nhiều gia đình, vợ giận chồng xúi cả đứa con giận bố, cấm nó không được nói chuyện với bố, làm đủ kiểu để vẽ nên hình ảnh một người bố xấu xa.

Và ngay cả trên bình diện quốc gia người ta cũng kích động hận thù, chia rẽ, dùng đủ loại tuyên truyền để làm cho người khác có thể ghét bỏ, hận thù một số đối tượng, loại người nào đó.

Ở lâu một nơi bẩn thỉu rồi người ta cũng quen. Hàng ngày người ta vẫn vui chơi, ăn nhậu, cười đùa, thể dục, thể thao bên những con kênh, đống rác sặc mùi xú uế. Nhưng làm sao có thể ăn ngon, ngủ yên được khi tâm hồn mình đầy rác?

Mỗi người có một cách riêng để gây dựng cho mình một cuộc sống hạnh phúc, nhưng dù có là cách nào đi chăng nữa nếu không quét dọn cho nơi tâm hồn mình trú ngụ thì tôi nghĩ không thể có hạnh phúc được.

Người ta có thể bỏ tiền ra mua những phút giây tĩnh lặng, bầu không khí trong lành nhưng làm sao có thể mua được một tâm hồn trong sạch!?

Lê Đức Tân

Tài liệu tham khảo

http://daitangkinhvietnam.com/nghien-cuu-phat-hoc/phat-hoc-tong-quat/6313-han-che-san-han-trai-rong-tinh-thuong.html

Đọc thêm

Thông điệp từ ngàn xưa

Hãy nhìn vào bên trong, bạn lớn hơn con người bạn đã trở thành

Càng nhìn ra bên ngoài thì tôi thấy tham lam, sân hận và u mê càng nổi lên mạnh hơn.

Càng nhìn vào bên trong tâm mình thì tôi thấy tham lam, sân hận và u mê càng tan biến đi như màn đêm tan biến trong ánh sáng mặt trời.

Nhìn một hình ảnh đẹp có thể nảy sinh ra ham muốn chiếm giữ. Nhưng khi quan sát chính cái ham muốn đó thì nó lại biến mất. Kì lạ thay!

Thậm chí cảm giác buồn chán hay đau đớn, khi ta quan sát thì chúng cũng biến mất.

Một việc nào đó xảy ra làm người ta khó chịu, buồn chán, cô đơn, giận dữ, thất vọng….Càng nghĩ về việc đó thì những cảm xúc này càng mạnh hơn. Ngược lại khi người ta chú tâm sang một đối tượng khác ví dụ như một bản nhạc hay, một món ăn ngon, một cảnh đẹp, một công việc mới, một chiếc xe mới, một ngôi nhà mới, một mới quan hệ mới….thì những khổ não đó liền biến mất.

Khi tâm không còn chú ý đến những đối tượng mà ta cho là nguyên nhân gây ra sự buồn chán, cô đơn, giận dữ, ví dụ như những hành động, lời nói, việc làm, cảnh không vừa ý …thì những cảm xúc đó sẽ biến mất.

Nhân không còn thì quả cũng mất.

Tuy nhiên đó chỉ là giải pháp tạm thời, giống như những viên thuốc giảm đau. Bởi chính những cái mà ta cho là hay là đẹp đó thì cũng nhanh chóng trở thành nhàm chán. Hơn thế,  những đối tượng mới này lại tạo ra những vấn đề mới. 

Người xưa có một cách khác để giải quyết những vấn đề của tâm. Cũng là hướng sự chú ý của tâm đến một đối tượng khác, nhưng không phải là bất kỳ một đối tượng bên ngoài nào mà là chú ý đến chính những gì đang diễn ra trong tâm.

Khó chịu, buồn chán, cô đơn, giận dữ…có thể được xem là do tâm chú ý vào những đối tượng nào đó. Khi tâm không còn chú ý đến những đối tượng đó thế thì cái nguyên nhân đã dứt và do đó kết quả cũng dứt theo.

Có câu ‘Phật tại tâm’. Đó có thể được xem như một chỉ dẫn hướng sự chú ý vào tâm mình thay cho việc cầu tìm một vị Phật ở đâu xa.

Sách Bồ-Đề Đạt-Ma Quán Tâm Pháp  viết : ‘Tâm tức là Phật, Phật tức là tâm; ngoài tâm không Phật, ngoài Phật không tâm.’  

‘Nếu biết tự tâm là Phật chớ nên tìm cầu Phật ngoài tâm.’

Quan sát tâm mình là con đường thoát khỏi tham lam, sân hận và u mê, thoát khỏi đau khổ.

Quan sát chứ không phải kìm nén, không phải kiểm soát, không phải tiêu diệt, không phải chạy trốn, càng không phải chạy theo những gì diễn ra trong tâm mình!

Jeffrey Schwartz, tiến sĩ y khoa tại trường y thuộc đại học California, Mĩ, (UCLA) đã dựa trên những kiến thức Phật giáo này để xây dựng cách chữa trị bệnh rối loạn ám ảnh cưỡng chế cũng như những lo lắng thái quá hàng ngày.

Một số nhà khoa học trong ngành khoa học thần kinh, như tiến sĩ Rick Hanson, tác giả cuốn sách Não Phật (Buddha's Brain: The Practical Neuroscience of Happiness, Love, and Wisdom New Harbinger Publications, 2009), thậm chí còn đi xa hơn khi gợi ý rằng

bằng những bài tập cho tâm, như các thiền sư quan sát tâm mình chẳng hạn, người ta có thể biến đổi bộ não mình thành giống như não Phật.

Và một câu chuyện vui:

Một ngày kia, đám yêu tinh họp nhau lại để tìm cách phá hoại cuộc sống của loài người. Yêu tinh đầu đàn lên tiếng: “Với loài người, hạnh phúc là thứ quí giá nhất. Vậy chúng ta hãy đánh cắp thứ quí giá nhất của họ và giấu ở nơi mà họ không thể tìm thấy được. Các ngươi thấy sao?”.

Một yêu tinh lên tiếng: “Hãy đem hạnh phúc giấu trên đỉnh núi cao nhất trên trái đất này, chắc con người sẽ không thể tìm ra”.

Yêu tinh đầu đàn lắc đầu: “Rồi một ngày họ cũng sẽ tìm cách chinh phục đỉnh núi cao nhất ấy”.

“Vậy hãy giấu hạnh phúc dưới đáy đại dương sâu thẳm...” - một yêu tinh khác nói.

“Rồi một ngày họ cũng thám hiểm đến đáy đại dương sâu thẳm nhờ những phương tiện hiện đại”, yêu tinh đầu đàn lại lắc đầu.

“Mang giấu ở một hành tinh khác vậy”, một tiểu yêu tinh đề nghị.

“Con người đang tìm cách khám phá vũ trụ và các hành tinh khác”, yêu tinh đầu đàn ngao ngán.

“Có một sự thật: con người hay tìm kiếm hạnh phúc khắp mọi nơi; nhìn thấy hạnh phúc nơi người khác nhưng thường không nhìn thấy hạnh phúc chính ở bản thân mình. Vậy ta hãy giấu hạnh phúc trong mỗi con người, chắc chắn họ sẽ không thể nào tìm thấy được...”, một yêu tinh chậm rãi nói.

Cả đám yêu tinh reo lên sung sướng và quyết định làm theo lời đề nghị trên.

 

 Lê Đức Tân

Đọc thêm

Học gì: luyện tài hay luyện tâm?

Nghệ thuật cắm hoa Ikebana của người Nhật

Người ta có thể đi học để luyện tài. Còn tâm thì sao? Có cần phải luyện tâm không? Và nếu cần thì luyện ở đâu?

Nhờ vào tài mà thân có thể được an nhàn, bớt khổ nhọc hơn.

Nhưng còn khổ tâm thì sao?

Tài kinh doanh, tài chữa bệnh, tài biểu diễn, tài kiếm tiền …có làm người ta bớt khổ tâm?

Thân an nhàn mà tâm không an thì có gọi là sướng hay không, hay là vẫn khổ -  khổ tâm?

Còn khi thân ta mệt nhọc như do bệnh tật hay do vận động quá nhiều mà tâm lại thư thái, thanh thản thì có phải là ta khổ? Hay như đứa trẻ chạy nhảy mệt lử cò tử, thậm chí ngã chảy máu mà vẫn tươi rói nụ cười chẳng thấy khổ đâu?

Có phải vì vậy mà Nguyễn Du mới viết “chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”? Có phải vì vậy mà các bậc hiền triết chú trọng rèn tâm hơn là luyện tài, hướng về một cái tâm sáng hơn là thân an nhàn?

Sách Đại Học của Nho Giáo viết rằng đường lối của sự học lớn lao (đại học) là cốt làm sáng cái đức sáng.

Tâm được ví như tấm gương phản chiếu mọi sự vật hiện tượng. Tâm càng sáng thì ta có thể nhìn mọi thứ càng rõ. Nhìn rõ đau khổ, nhìn rõ bản chất của đau khổ thì ta có thể thoát khổ. Những người tu hành, theo đạo Phật, đạo Lão, hay đạo Thiên Chúa Giáo hay đạo nào khác, có nhiều cách khác nhau để rèn tâm hay còn gọi là tu tâm. Tu tâm để nhìn cho rõ, nghe cho rõ, ngửi rõ, chạm rõ, nếm rõ.

Mắt được ví như bộ phận cảm biến thu hình mà tâm như máy ghi hình và xem hình. Tai được ví như micro còn tâm như máy thu âm, máy nghe. Tâm sáng thì chất lượng âm thanh và hình ảnh thu được mới rõ nét. Tâm bị che mờ thì mắt vẫn nhìn mà như không nhìn thấy gì, tâm loạn động thì tai vẫn mở mà như không nghe thấy gì.

Ở Nhật người ta dùng nhiều phương tiện để luyện tâm như võ đạo, cung đạo, kiếm đạo, trà đạo, hoa đạo….Tâm quá đục thì võ sĩ làm sao có thể vừa ứng phó với đối thủ trước mặt mà vẫn biết được có ngọn đao phía sau đang chém về phía lưng mình? Một võ sĩ giữa vòng vây của gươm đao chỉ cần một chút động tâm, chỉ cần một khoảnh khắc tâm bị che mờ bởi sự sợ hãi, bởi lòng tham, bởi luyến ái thì đã mất mạng rồi. Hay như học sinh đi thi, như cầu thủ ra sân mà tâm bị che mờ bởi những đám mây của lo lắng thành bại, được mất thì sao làm bài được, sao thi đấu được!?   

Có phải đó là sự khác nhau giữa võ đạo và võ thuật, giữa cung đạo và kĩ thuật, nghệ thuật bắn cung, giữa kiếm đạo và kĩ-nghệ múa kiếm, giữa trà đạo và kĩ-nghệ pha trà, uống trà…? Dù là khác nhau về hình thức, về kĩ thật nhưng đều hướng tới luyện cho tâm sáng, là những con đường (đạo) dẫn đến chân, thiện, mỹ?

D. T. Suzuki viết trong cuốn Thiền và Võ Đạo: “Khi học tập môn bắn cung hoặc nói chung tất cả các bộ môn nghệ thuật từng được truyền dạy tại Nhật Bản và có lẽ tại các nước khác ở Viễn Đông, thì một nét có ý nghĩa nhất chúng ta cần lưu ý là những nghệ thuật này không chỉ riêng nhắm đến mục đích vị lợi hoặc thuần túy thỏa mãn óc thẩm mỹ, mà cốt để tu tâm dưỡng tính, hay nói đúng hơn là để tâm hội nhập với chân lý thâm cùng.”

Lê Đức Tân

Đọc thêm